Można bez przesady stwierdzić, że Rynek Krakowski to miniatura polskiej historii -uformowana z cegły, wykuta w kamieniu....

Co tu się wszystko nie wydarzyło: koronacje królewskie, hołd pruski, triumfalny wjazd Sobieskiego po Odsieczy Wiedeńskiej, ślubowanie Kościuszki, itd., itd.

Kto tu się nie przechadzał: Długosz, Kopernik, Rej, Kallimach, Fausto Sozzini, a w późniejszych wiekach Stanisław Wyspiański, Jan Matejko, Karol Wojtyła, Sławomir Mrożek, Krzysztof Penderecki, Czesław Miłosz, Wisława Szymborska, itd., itd.

 

Chcę się jednak skoncentrować na początkach - na okresie średniowiecza oraz renesansu i króciutko naszkicować ówczesne życie na Rynku Krakowskim. Dla dzisiejszego turysty odwiedzającego Kraków trudno sobie wyobrazić, że Rynek Krakowski w średniowieczu był prawie całkowicie zabudowany, czy raczej zastawiony różnymi straganami, budami, małymi warsztatami, itd. A tam gdzie było trochę miejsca, to odbywał się codzienny targ. Jeszcze do roku 1868 do Sukiennic przylegały tzw. „Kramy Bogate”, czyli 64 kantory handlowe przeznaczone do handlu towarami luksusowymi (m.in. drogie tkaniny jedwabne, bławaty, złotogłowy czy pasy kontuszowe). Pomiędzy Sukiennicami a Kościołem św. Wojciecha znajdowała się „Waga Wielka” zwana „Ołowna” - był to dwupiętrowy budynek z podziemiami, gdzie ważono miedź, ołów i żelazo (jedna z największych wag w średniowiecznej Europie), a obok „Kramów Bogatych” stała „Waga Mała” zwana „Woskowa”. Koło tych Kramów mieściły się jeszcze tzw. „Postrzygalnie” (to nie byli fryzjerzy, lecz pomieszczenia, gdzie mierzono sukno). Pomiędzy tymi oficjalnymi budynkami czy urządzeniami miejskimi stały drewniane kramy z produktami spożywczymi, m.in. piekarskie, rybne, owsiane, olejne, mączników, solarzy, kramy garbarzy, szewców, garncarskie, powroźnicze, szklane, żelazne, itd. oraz malutkie „zakłady przemysłowe” - topnie kruszców (m.in. złota i srebra) oraz topnie tłuszczów. Można sobie wyobrazić jakie przeróżne zapachy się tam rozchodziły.... Jednak miasto było dobrze zorganizowane i rządzone (dla przykładu: już w 1373 roku wydano zarządzenie o obowiązku utrzymywania czystości na ulicy przez właścicieli przyległych kamienic). Tereny między sukiennicami a otaczającymi Rynek kamienicami, gdzie nie stały kramy i inne stałe objekty (wagi, postrzygalnie, huty, itd.) były wykorzystywane jako miejsca targowe - Targ Ołowny, Targ Węglowy, Targ Solny, Targ Kurzy, Targ Chlebowy, Targ Rybny, Targ Rakowy i inne. Na narożnikach Rynku znajdowały się jeszcze studnie i drewniane zbiorniki na wodę - zasilane wodociągiem. Handel w kramach, zwłaszcza w Sukiennicach i „Kramach Bogatych” był niezwykle dochodowy. W 1566 roku na terenie Rynku znajdowały się aż 342 kramy! Od połowy XVI wieku parterowe pomieszczenia kamienic na Rynku zaczęto dodatkowo przekształcać na sklepy, składy i kantory. Jak widzimy miasto tętniło życiem i handlem.

 

Ale to nie było jeszcze wszystko, co ówczesny Kraków miał do zaoferowania. Nie zapomnijmy, że jako stolica kraju Kraków był siedzibą królewską z wielkim dworem, ambasadorami, doradcami oraz bogatym biskupstwem (istniejącym już od roku 1000) z dziesiątkami kościołów, klasztorów i siedzibami zakonów. Od 1364 roku Kraków posiadał też słynną Akademię, zreformowaną (w stylu paryskiej Sorbony) w 1400 roku. Cały XV wiek to nadzwyczajny rozkwit uniwersytetu, który szczególnie w naukach matematyczno-astronomicznych (studiował tu m.in. Mikołaj Kopernik) należał do czołówki europejskiej. Wszystkie kolegia, bursy i inne objekty uniwersyteckie miały siedziby w uliczkach dochodzących do Rynku. Po Rynku przewijały się więc obok handlarzy i mieszczan, liczne grupy studentów i żaków z całej Europy, a także profesorowie, kanonicy, księża, członkowie dworu królewskiego, itd., itd. Z racji „multikulturalizmu” Krakowa słyszało się więc na Rynku oprócz polskiego i łaciny, język niemiecki (szczególnie w XV wieku) i włoski (w XVI wieku). Przebywało tu też wielu Czechów, Węgrów, Szkotów czy Żydów (mieszkających w większości w sąsiadującym Kazimierzu). Z racji prestiżu Krakowskiego Rynku jako „centralnego placu Rzeczpospolitej” miały tu - w  połowie XVI wieku i na początku XVII wieku - swoje siedziby najmożniejsze rody mieszczańskie (m.in. Bonerowie, Decjusze, Gutteterowie, Montelupi, Turzonowie) i magnackie (np. Braniccy, Firlejowie, Lubomirscy, Morsztynowie, Opalińscy, Ossolińscy, Radziwiłłowie, Wiśniowieccy, Zebrzydowscy).

 

Jednak ówczesny Kraków to przede wszystkim wielkie centrum handlowe leżące na skrzyżowaniu ważnych szlaków handlowych biegnących z południa na północ (z Włoch, szczególnie z Wenecji, poprzez Węgry, Kraków, Toruń, do Gdańska i wybrzeży Bałtyku) i ze wschodu na zachód (od genueńskiej kolonii Kaffa na Krymie nad Morzem Czarnym, poprzez Lwów, Kraków, Wrocław, Lipsk, Kolonię, do Brügge we Flandrii i dalej do Londynu). Handlarze przejeżdżający przez miasto byli też zmuszeni przez władców do wystawiania swych towarów na sprzedaż. Taki przywilej zwany „prawo składu” był ogromnie dochodowy dla miasta. Kraków otrzymał już w 1306 roku z rąk Władysława Łokietka przywilej składu na miedź przewożoną z Węgier, a w 1335 roku następny przywilej na skład ołowiu. W tzw. „Wielkim przywileju” z 1372 roku rozszerzono te prawa na wszelkie towary „ze wszystkich stron świata”. Król Kazimierz Jagiellończyk potwierdził w 1473 roku te przywileje i to było jedną z przyczyn szybkiego rozwoju miasta.

 

Wzorem tradycji rzymskich Rynek Główny stał się też miejscem ogólnopaństwowych wydarzeń politycznych. Polski ceremoniał koronacyjny wymagał uroczystego przejazdu króla przez Rynek w dniu koronacji. Następnie król zasiadał na specjalnej podwyższonej trybunie na Rynku (naprzeciw ulicy Brackiej) i odbierał hołd mieszczan. Po hołdzie urządzano na Rynku uczty i różne imprezy, a po zachodzie słońca puszczano sztuczne ognie i fajerwerki. Także szczególne wydarzenia w życiu rodziny królewskiej np. zaślubiny, urodziny czy chrzciny były obchodzone na Rynku. Tradycją stało się też uroczyste świętowanie wielkich wydarzeń politycznych, np. hołd pruski Albrechta Hochenzollera (1525), zdobycie Smoleńska (1611) czy Odsiecz Wiedeńska (1683).

 

Jerzy Ziaja

 

 

Fotos:

Sukiennice i Rynek (widziane z wieży Kościoła Mariackiego)

http://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Plik:Krakow_rynek_02.jpg&filetimestamp=20050928212039

 

Kamienica Zacherlowska przy Rynku

http://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Plik:Kamienica_Zacherlowska.JPG&filetimestamp=20090507183002

 

Kamienica Zbarskich (kiedyś Firlejów) - obecnie siedzina Instytutu Goethego

http://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Plik:Pa%C5%82ac_Zbaraskich,_Krak%C3%B3w.JPG&filetimestamp=20090927103611

 

Kamienica Mennica (nocował tu m.in.Tadeusz Kościuszko)

http://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Plik:Kamienica_Margrabska_-_Krak%C3%B3w.JPG&filetimestamp=20100422192324

KALENDARIUM

  

Newsletter

 

 

PORTA POLONICA

  

POLONIA - MEDIA

 

  KWARTALNIK  POLONIJNY

 

 

 

Wir verwenden Cookies für die Funktionen auf unserer Website und um die Erfahrung unserer Nutzer zu verbessern.
More information OK