Polacy żyjący w Niemczech mają często „intelektualnego kaca”, że w ich nowej ojczyźnie Polonia kojarzy się tylko z emigracją zarobkową, czy to w hutach i kopalniach zagłębia Rury, czy na polach rolnych Saksonii, a nie na polu kultury czy nauki. Polska kultura za granicą - według powszechnej opinii - to tylko Paryż, Londyn, Nowy Jork czy Chicago.

Odnośnie Polaków w Niemczech to ogólnie znany jest jedynie fakt, że Adam Mickiewicz jakiś czas przebywał w Dreźnie, gdzie w 1832 roku napisał Dziadów część III. Jednakże był to tylko trzymiesięczny epizod w drodze do Paryża.

Podobnie inny polski romantyk, Cyprian Kamil Norwid, zainteresowany niemiecką filozofią, przebywał jakiś czas w Berlinie (1846) słuchając wykładów z dziedziny filozofii, historii i sztuki. Ale i on wyjechał do Paryża - to też był, jak u Mickiewicza, krótki epizod w jego życiu. Także Ignacy Kraszewski uciekał po powstaniu właściwie do Paryża, jednak on pozostał aż od 1863 roku w Dreźnie. Tyle, że pod koniec życia został aresztowany przez władze pruskie i uwięziony w Magdeburgu. Tylko dzięki kaucji udało mu się uciec do Szwajcarii. A więc i w tym wypadku historia bez „happy endu”. Najwybitniejszy pisarz polskiego Oświecenia, książe-biskup warmiński (X.B.W.) Ignacy Krasicki, bywał często na dworze berlińskim Fryderyka II., co jednak nie przez wszystkich Polaków było widziane pozytywnie. A więc czym się pochwalić?

Bardziej „wtajemniczeni” wiedzą jeszcze, że Andrzej Frycz-Modrzewski - „największy bodaj myśliciel Polski przedrozbiorowej” - studiował i mieszkał u Melanchthona w Wittenberdze (w 1534 roku) i żył jakiś czas w Norymberdze, a Mikołaj Sęp-Szarzyński - „poeta po Janie Kochanowskim przedniejszy” - studiował w Wittenberdze i Lipsku. Można tu jeszcze wymienić Jana Łaskiego (Johannes a Lasco) - reformatora Fryzji, który żył dłuższy czas w Emden (1542-1549). „I to by było wszystko” o wielkich Polakach w Niemczech - w ogólnej opinii.

Żeby niemiecką Polonię jednak trochę pocieszyć i „podnieść na duchu” skonstruowałem tabelkę, gdzie widać ilu słynnych Polaków (w tym wypadku tylko w dziedzinie literatury) żyło i studiowało w Niemczech. Jest to naturalnie tylko niepełny wybór - mimo to imponujący! Oczywiście z Paryżem dalej nie możemy konkurować, ale kontakty polsko-niemieckie na polu kultury miały zawsze miejsce - mimo ideologicznych i politycznych turbulencji.

Poniższa tabela - choć to tylko mały wybór - potwierdza znane ogólnie tendencje, gdzie studiowali Polacy w Niemczech. Jak wiemy, w okresie średniowiecza i później renesansu, studiowano przede wszystkim we Włoszech (Bolonia, Padwa, Ferrara, Rzym). Po otworzeniu Uniwersytetu w Pradze (1348) i Akademii Krakowskiej (1364) studiowano najpierw na tych dwóch uniwersytetach, a następnie kontynuowano studia we Włoszech. Uniwersytety w Niemczech powstały nieco później (pierwszy Heidelberg 1386, potem Kolonia 1388, Erfurt 1392 i Lipsk 1409). Właśnie w Erfurcie, znanym wówczas centrum humanistycznym, studiował m.in. Jan Ostroróg. W okresie reformacji modna stała się przede wszystkim Wittenberga, gdzie wykładał najsłynniejszy wówczas po Eraźmie z Rotterdamu humanista - Filip Melanchthon. W XVIII wieku, w okresie Oświecenia, Getynga stała się najlepszym uniwersytetem niemieckim (otwarty 1737) - tam też jeździli Polacy. W XIX wieku na czoło wysunął się Berlin (założony 1809), a pod koniec XIX wieku modne stało się jeszcze, obok Berlina, Monachium (od 1826 roku).

Oczywiście wymienić wszystkich Polaków studiujących w Niemczech, to niepodobna. Ograniczam się więc tylko do pisarzy i literatów - i to też jest jedynie mały wybór.

Polscy pisarze i literaci studiujący w Niemczech  (krótki wybór: wiek XV-XIX)
- opracowanie własne -

 

Na koniec jeszcze trochę statystyki.
Oto dziesięć najstarszych uniwersytetów niemieckich (w nawiasie rok założenia):

1. Heidelberg 1386
2. Kolonia 1388
3. Erfurt 1392
4. Würzburg 1402
5. Lipsk 1409
6. Rostock 1419
7. Greifswald 1456
8. Freiburg/ Fryburg 1457
9. Ingolstadt 1472
10. Trier/ Trewira 1473

A jak wyglądało życie uniwersyteckie w Niemczech 300-400 lat później?
Oto największe niemieckie uniwersytety w roku 1700:

1. Lipsk
2. Jena
3. Halle
4. Wittenberg

... oraz w roku 1789:

1. Getynga
2. Halle
3. Jena
4. Lipsk

Analizując te statystyki uderza przesunięcie się duchowego czy naukowego środka Niemiec z Zachodu na Wschód. Getynga, Halle, Lipsk, Jena czy Wittenberga leżą bardzo blisko siebie i z tego centrum (dzisiaj nazwalibyśmy to „cluster”) promieniował - szczególnie w XVIII wieku - duch Oświecenia na całą Europę, także na Polskę.

Autor:Jerzy Ziaja



Fotos:

Biblioteka uniwersytecka w Heidelbergu
http://de.wikipedia.org/w/index.php?title=Datei:Heidelberg_-_Universit%C3%A4tsbibliothek.jpg&filetimestamp=20111129110610

Biblioteka uniwersytecka w Lipsku (wnętrze)
http://de.wikipedia.org/w/index.php?title=Datei:Bibliotheca_Albertina.jpg&filetimestamp=20100206134928

KALENDARIUM

  

Newsletter

 

 

PORTA POLONICA

  

POLONIA - MEDIA

 

  KWARTALNIK  POLONIJNY

 

 

 

Wir verwenden Cookies für die Funktionen auf unserer Website und um die Erfahrung unserer Nutzer zu verbessern.
More information OK