Kraków - Uniwersytet Jagielloński - Collegium Maius - Aula Jagiellońska

 

Być może, gdyby w XV czy na początku XVI wieku przeprowadzano „rankingi” uniwersytetów, to Akademia Krakowska stałaby na pierwszych miejscach - przynajmniej w matematyce, astronomii, alchemii czy geografii. Choć brzmi to nieprawdopodobnie, jednak w latach 1470-1520 uniwersytet w Krakowie miał poziom dzisiejszego Cambridge, Oxford czy Harvarda. Żeby pokazać, że to nie tylko puste słowa - przejdę do faktów.



Uniwersytet w Krakowie założył król Kazimierz Wielki. Oficjalna data otwarcia to 12 maj 1364 roku. Po Pradze był to drugi uniwersytet w Europie Środkowej oraz starszy niż wszystkie uczelnie na terenie Niemiec. W swoim dążeniu założenia własnego uniwersytetu król polski kierował się potrzebą wykształcenia przede wszystkim prawników dla administracji kraju. Jednym z czynników był też konflikt z zakonem krzyżackim - aby móc na drodze dyplomatycznej stawić czoła Zakonowi, który posiadał wówczas poparcie zarówno cesarza jak i papieża. Polscy prawnicy i dypolmaci kształcili się dotychczas na uniwersytetach włoskich, a od roku 1348 dodatkowo w Pradze. Uniwersytet założono początkowo na wzór słynnego uniwersytetu w Bolonii (Bologna), niestety po śmierci króla i braku funduszy uczelnia podupadła.

 

Dziedziniec Collegium Maius Uniwersytetu Jagiellońskiego

 

Dopiero starania Władysława Jagiełły, a szczególnie jego małżonki królowej Jadwigi doprowadziły do ponownego rozkwitu uczelni. W 1397 roku uzyskano pozwolenie papieża na otwarcie czwartego wydziału - teologicznego (m.in. aby móc kształcić teologów i księży potrzebnych przy nawracaniu pogańskiej Litwy na wiarę katolicką). Było to przełomowym momentem w dziejach uniwersytetu. Zdecydowano się na odnowienie organizacji uczelni i nowootwarcie, tym razem na wzór paryskiej Sorbony (w tzw. „modelu paryskim” władzę na uniwersytecie sprawował kanclerz i profesorowie, a nie studenci, jak w „modelu bolońskim”). Od tego czasu Akademia w Krakowie zaczęła rozwijać się w oszałamiającym tempie. Podkreślić należy tu starania królowej Jadwigi, która już wcześniej wspomagała finansowo polskich i litewskich studentów w Pradze, a teraz przekazała swój majątek (m.in. wspaniałe klejnoty) na rzecz uczelni. Pierwszym rektorem wybrano Stanisława ze Skarbierza, a inauguracyjny wykład odbył się 26 lipca 1400 roku. Uniwersytet był tym razem tzw. „pełnym uniwersytetem” z czteroma wydziałami - prawnym, fiozoficznym (zwanym wówczas „nauki wyzwolone”), medycznym oraz teologicznym i posiadał 42 katedry, w tym 11 z teologii. Po niespełna pół wieku od założenia uczelni słynny humanista włoski Enea Silvius Piccolomini zachwycał się wysokim poziomem Akademii i w swoim dziele „De Europa” (1458) nazwał krakowski uniwersytet „szkołą z kwitnącymi sztukami”.



Collegium_MaiusW latach 1475- 1510 uczelnia krakowska wysunęła się na czoło uniwersytetów europejskich i jedynie słynna Padwa mogła sie mierzyć z Krakowem. Szczególnie astronomia osiągnęłą sławę w całej Europie (nauczali tu słynni profesorowie - Marcin Król z Żurawicy, Marcin Bylica z Olkusza czy Wojciech z Brudzewa). Był to „złoty wiek krakowskiej astronomii”. Właśnie w tych latach studiował w Krakowie Mikołaj Kopernik (1491-1495) i to chyba najlepiej świadczy o poziomie krakowskiej astronomii. Jednym z ówczesnych profesorów Kopernika był Marcin Biem (1470-1540), będący równocześnie  rektorem Akademii. Niemniej sławna była krakowska szkoła matematyczna. Jej początki sięgają roku 1410 (czas Bitwy pod Grunwaldem), kiedy otworzono w Krakowie pierwszą w Europie Środkowej katedrę matematyki i astronomii (była to fundacja Jana Stobnera). W 1459 roku otworzono jeszcze specjalną profesurę astrologii. Twórcami słynnej krakowskiej szkoły matematyczno-astronomicznej byli Marcin Król z Żurawicy i jego uczniowie - Wojciech z Opatowa, Andrzej Grzymała z Poznania i Piotr Gaszowiec. Studia rozwijano w dalszych latach, a profesorowie Jan z Głogowa (1445-1507) i Wojciech z Brudzewa (1446-1495) zdobyli europejską sławę. Wykształcili oni też cała plejadę późniejszych słynnych matematyków i astronomów. Byli to m.in. Johann Virdung z Haßfurtu (późniejszy profesor w Heidelbergu), Erazm Höritz i Stefan Röslein (późniejsi profesorowie astronomii we Wiedniu), Johann Volkmar (późniejszy profesor w Wittenberdze) i wielu innych. Znaczenie polskich matematyków i astronomów podkreśla fakt, że w latach 1448-1480 (bez przerwy) aż siedmiu wykształconych w Krakowie polskich uczonych było profesorami na słynnym uniwersytecie w Bolonii. Sławę polskiej astronomii i astrologii podkreśla także ogromna popularność - szczególnie w Niemczech i Czechach - krakowskich kalendarzy, horoskopów i prognoz, drukowanych w Krakowie.

 


Obok astronomii i matematyki słynna była także krakowska geografia. Wykładał tu m.in. Laurentius Corvinus (autor słynnej „Cosmographia”, wyd. w Bazylei, 1496), Jan z Głogowa i Jan ze Stobnicy oraz Maciej z Miechowa (1457-1523) - autor „Tractatus de duabus Sarmatiis” (1517), pierwszego naukowego opisu obszarów na wschód od Wisły i Donu, aż do wybrzeży Morza Kaspijskiego. Traktat ten był wielokrotnie drukowany i wznawiany (m.in. w Augsburgu, Bazylei i Wenecji) oraz tłumaczony na wiele języków (niemiecki, holenderski, włoski). O szczególnym zainteresowaniu geografią w Krakowie świadczy także kolekcja globusów (dziś w Muzeum UJ w Collegium Maius), m.in. tzw. „globus jagielloński” z roku 1510, gdzie widnieje już nowoodkryty kontynent amerykański.

 

Oprócz nauk ścisłych i nauk o ziemi (matematyka, astronomia, geografia) także inne dyscypliny posiadały wysoki poziom. Na wydziele teologicznym nauczał m.in. włoski teolog i humanista Marco della Torre (1519), na wydziale prawa Hiszpanie Gaurias Quadros (1510) i Pedro Ruiz de Moros zwany Roysius (1533) oraz Włosi Lodovico Alifio (1518) i Hieronimo Bucca (1533). Szczególnie słynny stał się wyżej wspomniany Roysius, który przybył do Krakowa z Bolonii, a jego późniejszymi uczniami zostali m.in. Jan Cerasinus i Bartłomiej Groicki, który w 1588 roku wprowadził jako pierwszy autor język polski do literatury prawniczej (zamiast łaciny). W końcu należy jeszcze wymienić medycynę, gdzie trafimy na słynne nazwiska - Maciej z Miechowa, Jan Ursinus, Wenzel Koler z Jeleniej Góry czy Włoch de Cancellieri. Czymś szczególnym na Akademii Krakowskiej były studia alchemii. To tu podobno Faust uczył się swoich „czarów”, a później sam Goethe odwiedzał Uniwersytet w Krakowie, by zapoznać się z tą historią. Kraków był wówczas obok hiszpańskiej Sewilli i Toledo głównym centrum alchemii w Europie.


Także studia humanistyczne w Krakowie osiągnęły w XV wieku wysoki poziom i wykłady o antycznych autorach jak Wergiliusz, Horacy, Ovid czy Seneca były oferowane w każdym semestrze. W myśl idei humanistycznych zaczęto też wprowadzać w Krakowie nauczanie greki (Giovanni Silvio de Mathio i Constantino Claretti) oraz hebrajskiego (Wenzel Koler z Jeleniej Góry). W 1528 roku otworzono specjalną katedrę greckiego (prof. Georg Liban z Legnicy), a od 1534 roku profesurę hebrajskiego przejął Jan van Campen z Lejdy (Löwen).



Ciekawostką jest także fakt, że w XV i na początku XVI wieku mniej więcej połowa krakowskich studentów pochodziła z zagranicy. Do tej grupy zalicza się też studentów ze Śląska, którzy bardzo licznie przybywali do Krakowa. Poza nimi było wielu Węgrów, Słowaków, Czechów, Kroatów, ale także Niemców, Szwajcarów i przedstawicieli innych narodowości. Ogólnie rokrocznie przebywało w Krakowie od 1000 do 2000 studentów. Sława krakowskiego uniwersytetu rozniosła się po całej Europie. W latach 1415-1470 do Krakowa przybyło także kilkunastu profesorów z Lipska, Wiednia i Erfurtu. Wielu znanych humanistów przyjeżdżało w tym czasie do stolicy Polski. M.in. przebywał tu dwukrotnie Anglik Leonhard Coxe (w latach 1518-1519 i 1525-1527) oraz Szwajcarzy Rudolf Agricola mł. i Valentin Eck. Dopiero wybuch reformacji w Niemczech zahamował ten wspaniały rozwój. Mniej więcej od lat dwudziestych XVI wieku niemieccy, śląscy, czescy czy węgierscy studenci zamiast do Krakowa zaczęli kierować się do protestanckich uczelni niemieckich, przede wszystkim do Wittenbergi, niektórzy do Frankfurtu nad Odrą czy Lipska. Pod koniec XVI wieku Akademia Krakowska otrzymała też konkurencję we własnym kraju: Stefan Batory ufundował w 1578 roku uniwersytet wileński, a w Zamościu w 1595 roku Jan Zamoyski otworzył własną Akademię (która ściągnęła też część krakowskich profesorów do Zamościa). Od tego czasu studenci z ziem ukraińskich czy litewskich mieli teraz bliżej do Wilna czy Zamościa niż do Krakowa.

 

Instrumenty pomiarowe - Muzeum Collegium Maius Uniwersytetu Jagiellońskiego



Kto ze słynnych Polaków i cudzoziemców studiował w Krakowie w XV i na początku XVI wieku? Poniżej parę nazwisk:

Filippo Buonaccorsi zwany Kallimach - zapisał się w 1472 roku na uniwersytet krakowski. To wydarzenie i tą datę uważa się też za początek renesansu (odrodzenia) w Polsce. Kallimach był uczniem słynnego Enea Silvio de Piccolomini i nim przybył do Krakowa przebywał na dworze biskupa lwowskiego Grzegorza z Sanoka. Później został sekretarzem królewskim i nauczycielem synów króla Kazimierza Jagiellończyka.


Laurentius Corvinus (ze Środy Śląskiej/ Neustadt), studiował od 1484 roku w Krakowie, a w latach 1488-1493 był tu profesorem.


Matthias Schürer (1470-1519) z Alzacji, studiował w Krakowie w latach 1491-1494, słynny drukarz dzieł Rhenanusa i Erazma z Rotterdamu w Strasburgu.


Heinrich Bebel (1472-1518) z okolic Ulm, poeta, późniejszy profesor w Tübingen, studiował razem z Schürerem, jego profesorami w Krakowie byli m.in. Laurentius Corvinus i Maturanthius Pompilius.


Hieronim Wietor (1480-1547), pochodzący z Lubomierza na Śląsku, studiował od 1497 roku na Akademii Krakowskiej, od 1510 roku drukował we Wiedniu, a od 1517 roku w Krakowie; od Zygmunta Starego otrzymał tytuł „typografa królewskiego”.


Franciszek Skoryna (1486-1540) z Połocka, studiował od 1504 roku w Krakowie, później założył w Pradze drukarnię, od 1520 żył w Wilnie, a potem znowu w Pradze.


Rudolf Agricola młodszy (ur. 1490 w Wasserburg nad Jeziorem Bodeńskim) studiował od 1510 roku w Krakowie, od 1517 roku był tu docentem, oraz nauczycielem na dworze królowej Bony; zmarł w Krakowie w 1521 roku.


Valentin Eck (z Lindau nad Jeziorem Bodeńskim) studiował od 1511 roku na Akademii Krakowskiej, od 1514 roku profesor poetyki i retoryki.


Andrzej Frycz-Modrzewski (1502-72), studiował na Akademii w latach 1517-22, słynny autor pięciu ksiąg „Commentatorium de Republica emendanda” tłumaczonych na francuski, niemiecki, hiszpański i rosyjski.


Stanisław Hozjusz (1504-1579), studiował w Krakowie w latach 1519-20, późniejszy biskup Warmii i kardynał, przywódca kontrreformacji w Polsce, autor „Confessio fidei catholicae christianae”, tłumaczonej na angielski, czeski, niemiecki i francuski.


Stanisław Orzechowski (1513-66), studiował w Krakowie w latach 1526-28, pisarz polityczny i religijny, którego pisma drukowano w Rzymie, Wiedniu i Bazylei.


Marcin Kromer (1512-89), studiował na Akademii w latach 1528-30, biskup warmiński, dyplomat, historyk i poeta kontrreformacyjny. Także jego dzieła tłumaczono na niemiecki i hiszpański.


Autor : Jerzy Ziaja



Zdjęcia:
Collegium Maius - najstarszy budynek Uniwersytetu Jagiellońskiego
http://de.wikipedia.org/



KALENDARIUM

  

Newsletter

 

 

PORTA POLONICA

  

POLONIA - MEDIA

 

  KWARTALNIK  POLONIJNY

 

 

 

Wir verwenden Cookies für die Funktionen auf unserer Website und um die Erfahrung unserer Nutzer zu verbessern.
More information OK