Karol Wielki i Akwizgran to niemal synonimy. Ta „wzajemna miłość” zaczęła się mniej więcej w 768 roku podczas pierwszej dłuższej wizyty Karola w Akwizgranie, zwanego wówczas „Aquis” (wasser, wody termalne) albo „Aquisgrani” (od celtyckiego boga Granusa). W 794 roku Karol oficjalnie wybrał Akwizgran jako swą „zimową rezydencję” („Winterpfalz”), a od 806 roku aż do śmierci 28 stycznia 814 roku przebywał tam stale. Jak pisał jego kronikarz, wybór ten był podyktowany nie tyle względami strategicznymi czy politycznymi, lecz fascynacją gorącymi źródłami mineralnymi...

 


Do dzisiejszych czasów przetrwały jeszcze spore części tego karolińskiego Akwizgranu. Przede wszystkim katedra (wówczas Kościół pod wezwaniem Najświętszej Marii Panny, dziś znany głównie jako „Aachener Dom”) z kaplicą pałacową z dachem-kopułą w kształcie ośmiokątu („Oktogon”) oraz część zachodnia kościoła - pozostały prawie bez architektonicznych zmian. Także dzisiejszy ratusz spoczywa na fundamentach z czasów Karola. Znaczenie katedry dla całych Niemiec czy Cesarstwa przetrwało w następnych wiekach, szczególnie jako miejsce koronacji (od 936), miejsce kanonizacji Karola (1165) oraz miejsce pielgrzymek (relikwie, tron Karola, grobowce Karola czy Ottona III, , itd.).

 

Budowę kościoła rozpoczęto z początkiem lat 790-tych, a w roku 802 odbyło się poświęcenie budowli. Centralnym miejscem katedry jest tron Karola. Cztery z sześciu stopni wiodących do tronu pochodzą z czasów antycznych, podobnie jak i płyty marmurowe ścian tronowych (są tezy o pochodzeniu marmuru z Bazyliki Grobu Świętego w Jerozolimie, jednak prawdopodobnie płyty te pochodzą z włoskiej Rawenny). Tron Karola kojarzy się - poprzez swą formę z sześcioma stopniami - z legendarnym tronem króla Salomona z Biblii. Tron ten był świadkiem 31 koronacji królewskich, odbytych w latach 936-1531. Pierwszym koronowanym władcą w Akwizgranie był Otton I Wielki (7.VIII.936), a po nim Otton II (961) i Otton III (983). Ostatnie koronacje (zresztą najbardziej chuczne) to Karola V (1520) i Ferdynanda (1531). W owych czasach królem Świętego Cesarstwa Rzymskiego mógł tylko ten władca, który siedział na tym „thronus regalis“ czy „sedes Karoli” i tylko tego, którego ukoronowano w Akwizgranie, mógł papież koronować na cesarza („Nur wer hier am rechten Ort Salbung und Krönung sowie auf der sedes Karoli die Thronsetzung erfuhr, hatte danach den Anspruch, vom Papst zum Kaiser erhoben zu werden“).

 

Wogóle intencją Karola było stworzenie w Akwizgranie sakralnego centrum cesarstwa. Max Kerner pisze o Akwizgranie czasów Karola „Von hier aus wurde das frühe Europa politisch und kulturell entscheidend geformt“ czyli, że Akwizgran na przełomie IX wieku był bez wątpienia nieoficjalną stolicą karolińskiej Europy. Teksty literackie tamtejszej epoki zwą Akwizgran „drugim Rzymem“. Poeta epoki karolińskiej Modoin pisał ok. 810 roku w swym wierszu o Karolu Wielkim „quo caput orbis erit, Romam vocitare licebit” czyli „tam, gdzie przebywa władca, głowa świata, tam jest też Rzym”.

 

Karol kazał wybudować swój Kościół Mariacki w Akwizgranie na terenie dawnej rzymskiej termy zdrojowej (stąd późniejsza nazwa „Münstertherme”). Kościół był gotowy w stanie surowym prawdopodobnie w 798 roku. Imponująca kopuła w formie oktagonu w centralnej części bazyliki była pierwszą budowlą tego typu na północ od Alp. Architektonicznym wzorem były kościoły wschodniorzymskie, bizantyjskie, a szczególnie bazylika San Vitale w Rawennie, gdzie Karol przebywał w 787 roku. Także z Rawenny przywiózł Karol cenne wyposażenie dla swej przyszłej budowli w Akwizgranie, m.in. kolumny, antyczną marmurową posadzkę, drzwi z brązu i niektóre rzeźby. Papież Hadrian I zezwolił wówczas Karolowi zabrać ze sobą z Rawenny część mozaik i marmury – nie były to więc jakieś „łupy wojenne”.

 

 

W wieku 66 lat Karol zmarł w Akwizgranie – 28 stycznia 814 roku, i podobno w tym samym dniu został pochowany w kościele Najświętszej Marii Panny (dzisiejszy „Aachener Dom”). Według kronikarza Thietmara z Merseburga, będącego świadkiem otwarcia grobu cesarza w roku 1000, grób Karola miał się znajdować bezpośrednio pod tronem cesarskim. Jednak dziś uważa się, że grobowiec znajdował się wówczas w westybulu bazyliki („Vorhalle”), w Atrium w zachodniej części kościoła. Czy Karola pochowano wówczas w antycznym „Proserpina-sarkofagu” czyli rzymskim sarkofagu z marmuru z Carrary (z początków III wieku naszej ery), nie jest udowodnione. Jedynie to, że Karol przywiózł ten sarkofag (dla siebie?) ze swej podróży z Rawenny. To, że grób nie był widoczny - dziwi, jednak w obliczu ówczesnych napadów Normanów na Europę Zachodnią (np. 881/ 882) grobowiec tak słynnego władcy ukryto - z obawy przed splądrowaniem.

 

Następną słynną kartką historii Akwizgranu była wizyta Ottona III w roku 1000 i otwarcie grobu Karola. W zimie roku 999/1000 cesarz Otton III udał się z Rzymu do Polski, gdzie książę Bolesław gościł go z ogromnym przepychem, jak donosili kronikarze („auf beispiellos prunkvolle Weise empfangen”). Wówczas to Otton nakazał utworzyć w Gnieźnie arcybiskupstwo, niezależne od Magdeburga. Bolesław obdarował cesarza relikwią św. Wojciecha (ręką), a w zamian Otton nałożył Bolesławowi swą koronę na głowę - symboliczny akt mianowania go królem Polski. Z Polski Otton udał się do Akwizgranu, gdzie w okresie Zielonych Świątek roku 1000 nakazał otworzyć grób Karola Wielkiego. Wydarzenie to niecodzienne w tamtejszych czasach - było dowodem prawie fanatycznego podziwu i uwielbiania Karola przez młodego cesarza. Także Akwizgran był dla Ottona  miastem świętym. Podkreślają to Annały na rok 1000 z Quedlinburga, nazywające Akwizgran „drugim Rzymem”. Dla Ottona III otwarcie grobu swego mistrza w roku 1000 stanowiło apogeum tego kultu. Otton III przekazał wówczas katedrze wspaniały prezent, tzw. „Pala d'Oro” (czyli „antependium” - bogato zdobione zakrycie płyty ołtarzowej).

 

 

Następnym wielbicielem Karola był cesarz Fryderyk I Barbarossa (koronowany w Akwizgranie w 1152 roku). On to doprowadził do kanonizacji Karola w 1165 roku. Poprzez ten fakt Akwizgran stał się sakralnym centrum cesarstwa („sacra civitas”), a katedra wraz z tronem i grobem Karola oraz jego reliwiami stała się najważniejszym kościołem cesarstwa. Z cesarzem Barbarossą kojarzy się też słynny „świecznik Barbarossy” dumnie zwisający z firmamentu katedry. Świecznik Barbarossy („Barbarossaleuchter”) pochodzi z połowy XII wieku. Obwód świecznika to 13,05 m, a średnica 4,16 m, czyli dokładnie jedna czwarta średnicy „Oktagonu” - centralnej budowli kadedry. Świecznik wisi na łańcuchu długości 25 metrów i zawiera 48 świec oraz 16 ozdobnych wieżyczek. Napisy na świeczniku objaśniają, że świecznik (kandelabr) symbolizuje niebiańską Jerozolimę („Abbild des himmlischen Jerusalem”). W trakcie wielkich festynów kościelnych oraz w rocznicę kanonizacji Karola 48 tych świec zostaje zapalanych. 29 grudnia 1165 roku cesarz Barbarossa nakazał otworzyć sarkofag Karola i ogłosić go świętym.

 

 

Znaczenia Karola Wielkiego dla Europy nie potrzeba podkreślać. 25 grudnia 800 roku koronowano go na pierwszego „cesarza rzymskiego” od czasu upadku Cesarstwa Rzymskiego w 476 roku. Sława Karola musiała być wówczas ogromna, skoro w odległych i wówczas jeszcze w większości pogańskich krajach słowiańskich nazwa „król” pochodziła właśnie od imienia Karola Wielkiego (sorbski/ czeski „kral”, polski „król”, rosyjski „korol', serbsko-chorwacki „kralj”). W dzisiejszym Akwizgranie ślady Karola po 1200 latach (!) są wszędzie widoczne – czy katedra ze słynnym oktagonem, czy tron Karola, czy też renomowana nagroda europejska „Karlspreis” są świadkami tej wzajemnej miłości!

 

Jerzy Ziaja

 

0000-00-00  
Item Title of Your event

Newsletter

 

 

PORTA POLONICA

 

 FELIETONY - FEUILLETON

POLONIA - MEDIA

 

 

 

  KWARTALNIK  POLONIJNY

 

 

 

Wir verwenden Cookies für die Funktionen auf unserer Website und um die Erfahrung unserer Nutzer zu verbessern.
More information