Chociaż oficjalnie większość Śląska od 1339 roku nie należała już do Polski, jednak Polacy i Ślązacy utrzymywali jeszcze w następnych wiekach żywe i przyjazne kontakty, szczególnie na uniwersytetach czy w hierarchii kościelnej. Poniżej chcę naszkicować te śląsko-polskie kontakty na przykładzie życia uniwersyteckiego. Oczywiście to tylko szkic czy krótki zarys – bez aspiracji wyczerpania tematu.

 

Nim przejdę do Krakowa krótka ekskursja do Pragi i Lipska, gdzie polscy i śląscy studenci zaliczani byli to tej samej „grupy narodowościowej”. Wyrażenie „grupa narodowościowa” piszę w cudzysłowie, bowiem pojęcie to miało w średniowieczu inne znaczenie niż dzisiaj. Wyrażenie  „natio” oznaczało w pierwszej kolejności pochodzenie rodowe (gens/ Stamm), a dopiero w dalszej kolejności miejsce zamieszkania czy ojczyznę. Większość średniowiecznych uniwersytetów dzieliła swoich studentów na grupy „narodowościowe” (nacje), głównie w celach organizacyjno-porządkowych.

 

Przykładowo na początku XV wieku na najstarszym w Europie Środkowej uniwersytecie w Pradze studenci podzieleni byli na 4 nacje: polską, czeską, saksońską i bawarską (Nationes Bavarorum, Saxorum, Polonorum i Bohemorum). Do „nacji polskiej” należeli studenci z Królewstwa Polskiego, Litwy, Prus, Śląska, Łużyc, części Turyngii i części Saksoni (z Torgau, Merseburg, Nordhausen, Anhalt-Bernburg i Aschersleben). Ślązacy stanowili ok. 30% studentów polskiej nacji. Podobne stosunki panowały w później otworzonym uniwersytecie w Lipsku (1409), dokąd wywędrowała spora część studentów z Pragi.

 

W Lipsku studentów dzielono podobnie jak w Pradze na 4 nacje. Były to: natio Misniensium (Miśnia), natio Saxorum (Saksonia), natio Bavarorum (Bawaria) i natio Polonorum (Polska). Jak widzimy z tego podziału ówczesna Miśnia nie miała jeszcze wiele wspólnego z sąsiednią Saksonią i zamieszkana była w większości przez Słowian, a do nacji polskiej wliczano, podobnie jak w Pradze, Ślązaków.

 

Ale przejdźmy do Polski, gdzie działała od 1364 roku Akademia Krakowska, którą w 1400 roku przeorganizowano i nowootwarto. Ślązacy nie mający ciągle własnego uniwersytetu udawali się teraz masowo właśnie do Krakowa. W latach 1400 do 1525 w Krakowie studiowało ok. 3500 Ślązaków (czyli ok. 15% ogólnej liczby studentów). Wielu śląskich studentów zrobiło karierę w Krakowie. Podam parę przykładów, przy czym ograniczę się tu do Górnego Śląska i Opolszczyzny.

 

Liczni Ślązacy działali na Akademii Krakowskiej już od samego początku jej istnienia. M.in. Franciszek z Brzegu (albo Franciszek Krzysowicz z Brzegu) był członkiem komisji która uchwaliła w 1404 roku statuty Wydziału Artium. Studiował początkowo w Pradze, a od roku 1400 w Krakowie. Jego głównym nauczycielem-mistrzem był pochodzący także ze Śląska, Jan Isner z Opola. W latach 1402/ 1403 oraz 1408/ 1409 Franciszek z Brzegu pełnił urząd dziekana Wydziału Artium. Sam wypromował wielu uczniów, m.in. Stefana z Koszyc (1408) czy Wawrzyńca z Brzegu (1414). W 1417 roku przebywał na Soborze w Konstancji. W 1428 roku otrzymał godność kanonika w Katedrze Wawelskiej.

 

Jan z Kluczborka (to jeden z 26 studentów w XV wieku pochodzących z tego opolskiego miasteczka) zdobył tytuł magistra w Pradze. W 1401 roku przeniósł się do Krakowa, gdzie oprócz wykładów na wydziale Artium, studiował jeszcze teologię. W 1410 wygłosił mowę na cześć Jagiełły po zwycięskiej Bitwie pod Grunwaldem. Przeszedł do historii jako pierwszy absolwent z tytułem doktora teologii na uniwersytecie krakowskim (04.10.1423).

 

Wawrzyniec z Raciborza (Larencius Nicolai Neuschin de Raciborz) zapisał się na Akademię Krakowską w 1411 roku, w 1414 roku zdobył tytuł bakałarza (Bakkalaureat), a w 1416 Magistra Nauk Wyzwolonych. Następnie, aż do 1433 roku, nauczał filozofię. Równocześnie,  w latach 1421/ 1422 oraz 1426/ 1427 był dziekanem tego fakultetu, a w latach 1428/ 1429 rektorem Akademii Krakowskiej. Był także jednym z przedstawicieli polskiej delegacji na soborze w Bazylei w 1431 roku.

 

Grzegorz Cieniawa z Mysłowic (Gregorius Petri de Mislowicze) studiował w Krakowie od 1428 roku, magister 1433.

 

Jan z Toszka (Johannes von Tost) studiował na Akademii od 1449 roku, 1452 magister i 1466 doktor prawa kanonicznego. Z Toszka znamy jeszcze 9 innych studentów w XV wieku.

 

Piotr Gaszowiec (Petrus Gaschowicz de Strzelecz) – śląski szlachcic, którego rodzina miała włości w Gaszowicach koło Rybnika, ur. się w Rozmierzu koło Strzelec Opolskich, studiował w Krakowie od 1446 roku, tytuł bakałarza w 1448 roku i magistra w 1452 roku. Potem rozpoczął jeszcze studia medyczne i astronomiczne, które kontynuował we Włoszech (Perugia) oraz w niemieckiej Kolonii. W 1456 roku wrócił do Krakowa. W latach 1459 i 1462 był dziekanem wydziału medycznego, a latach 1464/ 1465 oraz 1470 był rektorem Akademii Krakowskiej. Iście renesansowy umysł! Interesował się nawet magią i astrologią. Prawdopodobnie jest autorem pierwszego druku na ziemiach polskich, czyli kalendarza astronomicznego na rok 1474 (Almanach Cracoviense), wydrukowanego przez Kaspera Straube w Krakowie w 1473 roku. Na ratuszu w Strzelcach Opolskich znajduje się tablica ku jego pamieci. W ogóle z okolic Strzelec spotykamy aż 30 studentów w XV wieku w Krakowie.

 

Jan Isner pochodził z zamożnej rodziny mieszczan krakowskich, którzy przywędrowali z Opola. Jego ojciec Tyczko Isner z Opola był jednym ze świadków dokumentu fundacyjnego Akademii z roku 1364. Także w Opolu rozpoczął Jan swą karierę duchowną. Studiował w Pradze, należąc oczywiście do nacji polskiej. Do Krakowa przeniósł się prawdopodobnie koło roku 1397. Był pierwszym professorem teologii w Krakowie i nauczał tu w latach 1401-1411. Znany był ze swej działalności filantropijnej, m.in. założył bursę dla ubogich, tzw. „Bursa Isneri”. Ofiarował także krakowskiej uczelni swą bibliotekę (dzisiejsza Biblioteka Jagiellońska posiada 21 jego rękopisów).

Na koniec wymienię niektórych rektorów Akademii Krakowskiej w XV wieku pochodzących z Górnego Śląska i Śląska Opolskiego:

 

1407/08  Franciszek Kreysewicz z Brzegu

1421       Mikołaj Goldberg z Nysy

1428/29  Wawrzyniec z Raciborza

1429/30  Franciszek Kreysewicz z Brzegu

1433       Mikołaj Tempelfeld z Brzegu

1464/65  Piotr Gaszowiec z Loćmierzy

1470       Piotr Gaszowiec z Łoćmierzy

1489/90  Bernard Mikisch z Nysy

Statystycznie najwięcej studentów z Górnego Śląska w XV wieku przybyło do Krakowa z Nysy i Księstwa Nyskiego - 165, z Opola – 65, Raciborza – 59, Cieszyna – 50, Gliwic – 45, Strzelec Opolskich – 30, Kluczborka – 26, Głupczyc – 23 i Bytomia – 21.

 

Dodajmy jeszcze, że ten na wstępie opisany - na przykładzie uniwersytetów w Pradze i Lipsku - podział studentów na „nacje”, w samym Krakowie w zasadzie nie obowiązywał! Ze względu na multikulturalizm miasta i tradycjonalną polską tolerancję, wszelkie podziały ze względu na pochodzenie czy narodowość  były w Krakowie niepotrzebne. A było to prawie 600 lat przed utworzeniem Unii Europejskiej...

 

Jerzy Ziaja

 

0000-00-00  
Item Title of Your event

Newsletter

 

 

PORTA POLONICA

 

 FELIETONY - FEUILLETON

POLONIA - MEDIA

 

 

 

  KWARTALNIK  POLONIJNY

 

 

 

Wir verwenden Cookies für die Funktionen auf unserer Website und um die Erfahrung unserer Nutzer zu verbessern.
More information